Otwarcie spadku

Z chwilą śmierci, osoba fizyczna staje się spadkodawcą. Jej majątek – masą spadkową. Nazywając tę kwalifikację prawną przepisy posługują się także pojęciem „otwarcia spadku”. W prawie polskim wyróżniamy dwa sposoby dziedziczenia. Na podstawie testamentu, gdy taki spadkodawca pozostawił. A także na podstawie ustawy. Dziedziczenie ustawowe dochodzi do skutku, gdy nie sporządzono ważnego testamentu lub taki testament sporządzono, ale żaden ze spadkobierców testamentowych nie chce lub nie może być spadkobiercą testamentowym. Wówczas znajdują zastosowanie przepisy ustawowe, które wyznaczają odpowiedni krąg spadkobierców. Mieszczą się one w kodeksie cywilnym.

Ostateczne potwierdzenie, kto jest spadkobiercą, dokonuje się drogą urzędową. W drodze sądownego stwierdzenia nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia.

Stwierdzenie nabycia spadku

Sąd spadku

Sądem właściwym do przeprowadzenia tego postępowania jest sąd tzw. spadku. Zazwyczaj będzie to sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Może to być także sąd, w którego okręgu spadek się znajduje – szczególne znaczenie ma położenie nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej. Postępowanie przeprowadzane jest w trybie nieprocesowym, czyli nikt nie ma statusu powoda lub pozwanego. Wszyscy są uczestnikami, mają tę samą pozycję procesową, a określenie „wnioskodawca” tylko symbolicznie wyróżnia osobę, która zainicjowała postępowanie. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku może rozpocząć się wyłącznie na wniosek uprawnionej osoby. Oznacza to, że sąd sam nie zainicjuje takiego postępowania – nawet jeśli poweźmie wiadomość, że dana osoba zmarła.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku

We wniosku należy wskazać wszystkich potencjalnych spadkobierców (testamentowych i ustawowych), ujawnić wszystkie znane informacje na temat ewentualnego istnienia testamentów i przedstawić wszystkie okoliczności które wydają się są istotne dla sprawy. Co do zasady w tym postępowaniu nie ma znaczenia, jakie składniki wchodzą w skład masy spadkowej. Oczywiście, wniosek ten podlega odpowiedniej opłacie sądowej. Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku sąd wydaje zawsze po przeprowadzeniu rozprawy, na którą zostaną wezwani wszyscy potencjalni spadkobiercy. Jeśli nie minęło pół roku od otwarcia spadku, sąd przyjmie od uczestników stosowne oświadczenia o przyjęciu spadku bądź jego odrzuceniu.

Postanowienie stwierdzające nabycie spadku

Sąd w postanowieniu kończącym sprawę wskazuje spadkobierców, którzy mogą się okazać zupełnie innymi osobami niż początkowo wskazywali wnioskodawcy, a także ułamkową wielkość udziałów w spadku każdego z nich. W postanowieniu tym może się również znaleźć stwierdzenie dotyczące nabycia konkretnej rzeczy w drodze zapisu windykacyjnego. Postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że jedynie potwierdza stan istniejący już wcześniej. Upraszczając, wedle tej konstrukcji przyjmuje się, że osoby wymienione w postanowieniu były spadkobiercami już od dnia otwarcia spadku.

Poświadczenie dziedziczenia

Na wstępie trzeba zaznaczyć, że akt taki sporządzony u notariusza ma moc prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Zastępuje je i nie może istnieć z nim „równolegle”. Zanim notariusz sporządzi taki akt, to sporządza tzw. protokół dziedziczenia. Protokół dziedziczenia sporządzany jest w obecności wszystkich spadkobierców. Jeżeli nie minęło jeszcze 6 miesięcy od otwarcia spadku, wówczas notariusz przyjmie oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Po spisaniu protokołu dziedziczenia, notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Może to zrobić tylko, gdy nie ma wątpliwości co do prawidłowego określenia spadkobierców i ich udziałów w masie spadkowej. Notariusz takie poświadczenie wpisuje do elektronicznego rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. System ten uniemożliwia dublowanie poświadczeń u różnych notariuszy.

Następstwa nabycia spadku

Postanowienie Sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku lub akt notarialny poświadczenia dziedziczenia ustalają komu i w jakiej części przysługuje prawo do masy spadkowej. Tymczasem, dopiero dział spadku umożliwia fizyczny podział składników masy spadkowej pomiędzy spadkobierców wraz z ustaleniem ewentualnych spłat na rzecz konkretnych osób. Działu spadku dokonuje się w ramach osobnego postępowania. Z doświadczeń kancelarii prawnych wynika, iż warto konsultować postępowania spadkowe z prawnikami. Brak świadomości co do przysługujących praw, mylenie pojęć lub mylne wyobrażenia na temat spadkobrania są częstym źródłem sporów rodzinnych, których można by uniknąć.

Kancelaria radcy prawnego Wrocław – potrzebujesz porady lub pomocy radcy prawnego? Skontaktuj się z nami!